De landelijke aanpak onderwijshuisvesting komt in een nieuwe fase

Van praten naar praktijk

Een goed schoolgebouw is veel meer dan een dak boven een klaslokaal. Het is de plek waar kinderen zich veilig ontwikkelen, waar leraren prettig kunnen werken en waar onderwijs, opvang en de omgeving elkaar ontmoeten. Juist daarom is goede onderwijshuisvesting een investering in de toekomst.

Veel gemeenten staan voor een enorme opgave. Schoolgebouwen verouderen, de financiële ruimte is beperkt en de beschikbare capaciteit en expertise staan onder druk. Zeker voor kleinere gemeenten is het een uitdaging om alle ontwikkelingen bij te houden én tegelijkertijd uitvoering te geven aan de eigen huisvestingsopgave.

Toekomstbestendig

Precies om die reden neemt de K80 sinds 2024 deel aan de landelijke klankbordgroep van het Programma Onderwijshuisvesting (POHV). Dit is het landelijke ondersteuningsprogramma van het ministerie van OCW, de VNG en de onderwijssector. Het helpt gemeenten en schoolbesturen de grote opgave in onderwijshuisvesting slimmer, sneller, kostenefficiënter en toekomstbestendig aan te pakken.

Innovaties

Sinds 2025 is de K80 daarnaast vertegenwoordigd in de programmaraad van het Innovatieprogramma Onderwijshuisvesting (IPOHV). Hierin begeleiden we de ontwikkeling en toepassing van innovatieve werkwijzen en instrumenten. Door aan beide tafels mee te praten én mee te denken, brengen we de ervaringen en behoeften van de kleine gemeenten in. Zo krijgen die vanaf het begin een plek bij de ontwikkeling van landelijke instrumenten, standaarden en werkwijzen.

Van plannen maken naar instrumenten gebruiken

Vorig jaar organiseerden we een webinar over de stand van zaken. Toen bevond het POHV zich nog grotendeels in de ontwikkelfase. Inmiddels is er veel gebeurd. Er is hard samengewerkt aan een breed pakket aan instrumenten dat gemeenten en schoolbesturen ondersteunt bij hun onderwijshuisvestingsopgave.

Voor K80-gemeenten is dat belangrijk nieuws. Veel van deze producten zijn juist bedoeld om het werk eenvoudiger, beter onderbouwd en minder afhankelijk van individuele expertise te maken

De meeste winst zit in samenhang

Inmiddels is een deel van de instrumenten beschikbaar of in de afrondende fase. De meeste instrumenten bouwen voort op kennis en ervaring die er al is. Die kennis is samengebracht en verder verbeterd. Gemeenten en schoolbesturen hebben de instrumenten uitgebreid getest in verschillende gebruikersgroepen. Hun ervaringen en opmerkingen zijn verwerkt voordat de instrumenten beschikbaar kwamen. Nu er echt mee wordt gewerkt, komen ook de eerste praktijkervaringen. Het is nog te vroeg om de evaluatie uitkomsten van de praktijk ervaringen te kunnen delen, maar de verwachting is dat de meeste winst ontstaat als gemeenten en schoolbesturen de instrumenten samen gebruiken en met dezelfde afspraken en uitgangspunten werken.  

Een gereedschapskist voor gemeenten

In dit overzicht nemen we je mee langs een aantal van de belangrijkste beschikbare instrumenten. Wat lossen ze op? Hoe kunnen gemeenten ermee aan de slag?

Leidraad leerlingenspreiding

• Wat is het: het ondersteunt gemeenten, schoolbesturen, prognosemakers en adviseurs om gezamenlijk en gedragen spreidingsbeleid te realiseren. Door één gezamenlijke manier van afstemmen, werken alle partijen met dezelfde gegevens. Dit biedt een jarenlange borging voor het Integraal Huisvestingsplan (IHP).
  
  
• Hoe ga je ermee aan de slag: via deze link kun je de leidraad aanvragen. In vijf stappen breng je vraag, aanbod, scenario’s en oplossingen voor leerlingenspreiding in beeld. 

Handboek basisdata onderwijshuisvesting

• Wat lost het op: het maakt eenduidig, betrouwbaar en overzichtelijk duidelijk welke gegevens je nodig hebt om aan de slag te gaan met onderwijshuisvesting. Per gegevenssoort staat er een definitie met toelichting, waar je welke data vindt en hoe je deze verzamelt.
  
  Hoe zo'n landelijke basisdata-aanpak in de praktijk kan worden vertaald naar een werkbaar instrument, laat de gemeente West Maas en Waal zien. De gemeente ontwikkelde samen met Vastgoeddialoog een Informatielandschap Onderwijshuisvesting (ILO), waarin onder meer gebouwinformatie, leerlingstromen, prognoses en onderhoudsgegevens samenkomen. De ontwikkeling bleek bovendien goed aan te sluiten op het landelijke Handboek Basisdata. In een aparte praktijkcase vertellen wethouder Rob Reuvers en ontwikkelaar Anton de Jong hoe het dashboard helpt om informatie te ordenen, kennis te borgen en betere gesprekken te voeren met schoolbesturen.
  
  
• Hoe ga je ermee aan de slag: via deze link kun je het handboek aanvragen.

Generiek programma van Eisen (PvE)

• Wat lost het op: uniform Programma van Eisen dat nodig is om aan de huidige wetten, regels en voorschriften te voldoen. Het Generiek PvE voorkomt dat ieder project opnieuw een PVE moet ontwikkelen en zorgt voor een eenduidige kwaliteitsbasis. Met de ambitieknoppen kunnen thema's als circulariteit, klimaatadaptatie, behoud van waarde en installatiearm bouwen eenvoudig aan het basispakket worden toegevoegd.
  
  
• Hoe ga je ermee aan de slag: vraag de set aan via deze link.

Landelijke richtlijn Integraal Huisvestingsplan (IHP)

• Wat lost het op: op dit moment zijn IHP’s nog verschillend in opzet. Relevante informatie om lokaal een goede en integrale lange termijn afweging te kunnen maken ontbreekt. Door gemeenten een uniforme, wettelijk passende standaard te bieden, kunnen gemeenten en schoolbesturen sneller, transparanter en datagedreven een kwalitatief IHP (met uitvoeringsprogramma) opstellen.
  
  
• Hoe ga je ermee aan de slag: vraag de richtlijn aan via deze link.

Meerjarigonderhoudsplan- clustermethode (MJOP-C)

• Wat lost het op: het onderhoud wordt hiermee voorspelbaar en gestructureerd over 48 jaar, de minimale gebruikersduur van een schoolgebouw. Dit loopt in lijn met de looptermijn van een IHP (3x16 jaar). De clustermethode betekent dat onderhoudswerk in zes logische groepen wordt gebundeld, gebaseerd op de kostenkengetallen en componentenmethode (financieel). Voor de gemeenten en hun schoolbesturen biedt dit dé oplossing voor een gefundeerd IHP. Dit voorkomt onnodige kosten en uitgaven.
  
  
• Hoe ga je ermee aan de slag: schoolbesturen kunnen het format aanvragen via deze link.

Circulaire restwaarde

• Wat lost het op: door inzicht te creëren in restwaarde van circulair bouwen, worden gebouwen afgeschreven naar hun hergebruikwaarde, in plaats van naar nu. Hiervoor zijn vier samenhangende delen van financiële afspraken ontwikkeld tot een manier om kosten te berekenen. Voor de gemeente kan daarmee investeringsruimte worden gecreëerd. 
  
  
• Hoe ga je ermee aan de slag: vraag de instrumenten aan via deze link.

Modelcontracten en overeenkomsten

• Wat lost het op: voor elke fase in het bouwproces zijn afzonderlijke standaarden opgesteld. Zo is een samenwerkingsovereenkomst beschikbaar voor de ontwikkelfase, de realisatiefase en de exploitatiefase. De overeenkomsten zijn steeds gericht op de realisatie van een kindcentrum. Er zijn afspraken opgenomen over onder andere de opzet van een haalbaarheidsstudie of businesscase, de taakverdeling bij de bouw (projectorganisatie) en de wijze van bekostiging (inclusief financiering gebouwdeel kinderopvang). Ook gaat het over  de eigendomsverhoudingen (waaronder positie van huurder) en de taak- en kostenverdeling in de exploitatiefase. Het gaat in totaal om 10 gestandaardiseerde juridisch modelovereenkomsten om samenwerking, besluitvorming en verantwoordelijkheden eenduidig vast te leggen.
  
  
• Hoe kun je ermee aan de slag: vraag de modelcontracten en overeenkomsten aan via deze link.

Van landelijke ontwikkeling naar lokale praktijk

De echte winst begint nu. Deze periode staat in het teken van het daadwerkelijke gebruik van de instrumenten. We doen er ervaring mee op en verbeteren deze verder. Daarbij blijft de inbreng van kleine gemeenten onmisbaar.

De K80 blijft daarom actief deelnemen aan zowel de klankbordgroep van het POHV als de programmaraad van het IPOHV. Zo zorgen we ervoor dat de landelijke aanpak ook in de volgende fase blijft aansluiten bij de praktijk van kleinere gemeenten.

Want uiteindelijk gaat het niet om de instrumenten zelf, maar om waar ze aan bijdragen: goede scholen voor iedere leerling en fijne, gezonde werkplekken voor de professionals die er werken in iedere gemeente.

Hulp nodig?

Wil je meer weten over het Programma Onderwijshuisvesting? Op de website vind je praktische kennis, instrumenten en informatie die gemeenten en schoolbesturen helpen bij hun opgaven rond onderwijshuisvesting. Kijk op pohv.nl voor alle informatie. Of stuur een e-mail naar info@ruimte-ok.nl of bel 085 – 1304036.

Heb je vragen of opmerkingen over dit artikel?

Ben je geïnteresseerd en wil je meer weten? Neem contact op met Angela Berende door een e-mail te sturen aan: aberende@wyzer.nl of bekijk het filmpje Het POHV in anderhalve minuut voor een korte uitleg over het Programma Onderwijshuisvesting.

Benieuwd naar een voorbeeld uit de praktijk?

Lees dan eens dit artikel over hoe West Maas en Waal hun onderwijshuisvesting in kaart bracht!